20220628 - bost minutuko ikastaroa-mintzanet

Bost minutuko ikastaroa: xaukena xauk / Ines Osinaga / EIMA Katalogoa

Iturria: Jabier Oses Azurmendi | Hizkuntza normalizazioko teknikaria | Kultura eta Hizkuntza Politika Saila


Euskara hobetzen

Nola esan Es lo que hay euskaraz?

“Xaukena xauk!” esaten omen dute oñatiar gazteek “besterik ez zegok!” adierazteko. Boladan jarri omen da esaera. Hikako forma horren erabilera, ordea, ez da hitanoaren osasun onaren adibide, ez baita zuzena. Mutilek hala moduz darabilte toka; “xaukena xauk!” beraren forma zuzena  “dauena xauk litzateke (…).

Onintza Irureta. Argia

Liburuxka Ingo xonau bajuan

Berria egunkariak hauxe proposatzen digu:

 Dagoena dago, hauxe daukagu, ez dago besterik (hau da dagoena*, dagoena da*). 

Hala anolatu zuten, eta dagoena da*[e.] 

Hala antolatu zuten eta dagoena dago. 

Hala antolatu zuten, eta hauxe daukagu.

Hala antolatu zuten, eta ez dago besterik.

https://www.berria.eus/estiloliburua/bilatu?s=dagoena+dago&d=all

20220621 - bost minutuko ikastaroa-mintzanet

Bost minutuko ikastaroa: ezen…ela / Jose Mari Pastor / Jose Angel Urquia

Iturria: Jabier Oses Azurmendi | Hizkuntza normalizazioko teknikaria | Kultura eta Hizkuntza Politika Saila


Euskara hobetzen

(ezen)… -(e)la.

Noizbehinka ezen hau irakurtzen dugu euskarazko testuetan:

“(…) Dena den, Zelaak zehaztu du ezen, legea indarrean sartzen denean, gobernuak urtebeteko epea izango duela neurriok erkidegoekin eta hezkuntza komunitatearekin garatzeko. (…).”

-> Euskara Batuaren Eskuliburuak honela jasotzen du:

–      Molde honetako perpausekin ageri da batez ere ezen [EH], baina aukerakoa da, ez du-eta aldatzen zentzua.

–      Literatura-tradizioan eze eta ze aldaerak ere ageri dira.

–      Normalean, esaldi konplexuetan erabiltzen da hitz iragarle gisa mendeko esaldiari sarrera emateko. 

-> Adibide hau agertzen zaigu Ehulkun, adierazteko esaldi konplexuetan argigarria izan daitekeela, zuhur erabilita:

–      Pentsatu behar da ezen, kasu horretan, Gaudí areago inspiratu zela gisa jarduerako kable eta sokei so eginez.

–      Pentsatu behar da____, kasu horretan, Gaudí areago inspiratu zela gisa jarduerako kable eta sokei so egin.

20220614 - bost minutuko ikastaroa-mintzanet

Bost minutuko ikastaroa: Omen, ei, bide / Iñigo Aranbarri / Kulturklik

Iturria: Jabier Oses Azurmendi | Hizkuntza normalizazioko teknikaria | Kultura eta Hizkuntza Politika Saila


Euskara hobetzen

Omen/ei eta bide partikulak sinonimo gisa erabiltzen ditugu sarri askotan, baina, antzekoak izan arren, badago aldea. Beraz, azter ditzagun bien arteko ñabardurak. Ei partikula bizkaieraz erabiltzen da.

Esate baterako:

  • Emakume hori Baionan omen/ei dago. [norbaiti entzundakoa]
  • Emakume hori Baionan bide dago. [gure kabuz diogu]

Omen/ei partikulen bidez aditzera ematen da beste iturri batzuetatik datorrela informazioa; eta bide partikularen bidez, aldiz, norberaren ustea dela.

Honela azaltzen da Euskaltzaindiaren EGLU II liburuan:

  1. a)  omen, ei: Esaten duguna besteri entzun diogula eta, beraz, ziurtasun-neurria haren bizkar uzten dugula.
    b)  bide: Esaten dugunari ziurtasun oso-osoa ematen ez badiogu ere, egiantz handia eskaintzen diogula.

Gauza bera perifrasi luzeagoez ere adierazi liteke:

  • omen, ei: entzun dudanez, esaten dutenez…
  • bide: dirudienez, itxura denez…

Informazio osagarria

Euskaltzaindiaren EGLU II (501.-516. or.)

Irale

Irakasbil

20220607 - bost minutuko ikastaroa-mintzanet

Bost minutuko ikastaroa: hobe, hobeto, hobeki / Ramon Saizarbitoria / Memeka.eus

Iturria: Jabier Oses Azurmendi | Hizkuntza normalizazioko teknikaria | Kultura eta Hizkuntza Politika Saila


Euskara hobetzen

Hobe, hobeto, hobeki

Hiztun askok HOBE eta HOBETO formak nahastu egiten dituzte. Gogoratu HOBE adjektiboa dela (nolako? Galderari erantzuten dio) eta HOBETO, ordea,  adberbioa (nola? galderari erantzuten dio): 

ON + AGO……….HOBE

ONDO + AGO……HOBETO

ONGI + AGO…….HOBEKI

Hona hemen zenbait adibide:

HOBETO da horrela                   HOBE da horrela

HOBETO da ez joatea                HOBE da ez joatea

Hau HOBETO da                        Hau HOBEA da 

Hobe egiten dut lan etxean       HOBETO/HOBEKI egiten dut lan etxean

Normalean, egon aditzarekin hobeto erabiltzen da; izan aditzarekin, ordea, hobe erabili ohi da ia beti.

  • Euskaltzaindiak euskara baturako ontzat eman ditu beste aldaera hauek ere: hobeago, hobekiago eta hobetoago. Honatx Euskaltzaindiaren Hiztegian nola datozen hitz hauen sarrerak:

– hobeago adj. Hobea. Bizitza hobeago baten itxaropena. Izana naiz hau baino hotel hobeagoetan. Hura baino hobeagorik deus ez dagoela jakinda.

– hobekiago adb. Hobeki. Ongi baino hobekiago nekien hori. Aspaldi egin zuen nik egin dezakedan baino hobekiago. Zorionez, uste izan den baino hobekiago doa.

– hobetoago adb. Hobeto, hobeki.

Euskara Batuaren Eskuliburua:

Hobe / hobeago

Gramatika batzuek hobeago forma ez-gramatikaltzat jo izan dute, pentsatuz on izenondoaren konparatibozko era hobe baino ez dela. Erabilera nagusia hori izanik ere, hobeago forma ere erabili izan da tradizioan, eta ez da baztertzekoa

Zein zaldi da hobeago, geldirik dagoena ala ibiltzen dena?

Alargunaren semea baino bere urdea da hobeago (esr. zah.). 

Aberats izatea baino ospe ona hobeago. 

Besterik da hobe/hobeto formen arteko aldea. ( hobe izan (*hobe esan))

Eta hobeago bezala, onago ere erabili izan da on izenondoaren konparatibozko era bezala. Hori ere, beraz, ez da baztertzekoa. Gizon onagorik ez dakit izango zen. [EH]

Euskara Batuaren Eskuliburua

20220531 - Bost minutuko ikastaroa

Bost minutuko ikastaroa: animalien onomatopeiak / Kukua / Pello Zubiria / Kirmen Uribe

Iturria: Jabier Oses Azurmendi | Hizkuntza normalizazioko teknikaria | Kultura eta Hizkuntza Politika Saila


Euskara hobetzen

Animalien onomatopeiak

 

Animalia

Hotsaren izena

Onomatopeia

Ahariaardiaoreina

Balaka

Beebekereke

Ahatea

Piruka

Piru-piru

Ahuntzaakerra

Mee

Antzarabeleaerroia

Karrakakarranka edo karraska

Karra-karra

Astoa

Arrantza

Arran-arranaja-ja

Behiazezena

Murrusa

Marru-marrumu

Elefantea

Orroa

Orro-orro

Eperra

Txor-txor

Erlealistorra

Burrunba edo burrundara

Brun-brunzunburrun
ZiztatzeanKisk-kiskzizt-zaztziztzaztziztadzaztsast

Euliaeulihandiamandeulia

Burrunba edo burrundara

Brun-brunzunburrun
Txikiak: Ziri-ziriziri-miri
Handiak: Zara-zarazarra-zarra
ZiztatzeanKisk-kiskzizt-zaztziztzaztziztadzaztsast

Hartza

Orroa

Orro-orro

Hontzamozoloaurubia

Kahaka

Kras-kras

Igela

Kro-kro

Indioilarraindioiloa

Glu-glu

Katua

Marmarra

Maumiauñau

Kilkerra/txirrita

Txirritarena: Txitxarra

Kilkerrak: Kir-kirkri-kri
Txirritak: Txirri-txirri

Kukua

Kukua

Ku-kukuku

Lehoia

Orroa

Orro-orro

Oilarra

Kukurruku

Kukurruku

Oiloa

Kakara

Kakara-kakarakiriki-karaka

Otsoa

Arrama edo ainuria

Ulu-ulualarauuhuri

Satorra

Siu-siu

Sugea

Txistua

Zi-zi

Txakurra

Zaunka edo adausia

Au-auau
Txikiak: Ttau-ttautxau-txau
Handiak: Zaunk-zaunk
Nagusiak: Jau-jau
Jatean: Glaska-glaskalapa-lapalafa-lafa
Kosk egitean: Kausk-kausk

Txerriabasurdea

Kurrinkadairrintzia edo zurrunga

Kurrin-kurrin

Tximeleta

Ziru-zira

Txitoa

Txioa

Txio-txio

Txitxarra

Karranka

Karra-karra

Txoria

Txioa

KantuanTxio-txiotxorrotxiotxirripititxio
ZaratakaGirrin-girrin

Usoa

Urruma edo kurruka

Urru-urruurru-murru

Zaldiabehorra

Irrintzia

Iiiiii
TrostanDraka-drakatraka-trakatrakatan

Zozoa

Zor-zor

20220524 - Bost minutuko ikastaroa

Bost minutuko ikastaroa: Hura bera, hark berak / Ezkabako gotorlekuko iheslariak / Ikor Kotx

Iturria: Jabier Oses Azurmendi | Hizkuntza normalizazioko teknikaria | Kultura eta Hizkuntza Politika Saila


Euskara hobetzen

Hura bera’, ’hark berak’…

Izen edo izenordain bati bera aposizio moduan eransten zaionean, biak berdin deklinatu behar dira:

ez

bai

 

Irazusta bera

Irazustaberak

Irazustak berak

Irazusta_ berari

Irazustari berari

Irazusta­_ beraren

Irazustaren beraren

20220517 - Bost minutuko ikastaroa

Bost minutuko ikastaroa: -elaz eta -laren / Jose Mari Pastor / Oskorri

Iturria: Jabier Oses Azurmendi | Hizkuntza normalizazioko teknikaria | Kultura eta Hizkuntza Politika Saila


Euskara hobetzen

-elaz eta -laren

-> *egitura oker hau zabaltzen ari delaz ohartu naiz

Gero eta maizago entzuten eta irakurtzen ditugu izenburuko esaldiaren antzekoak. Erdararen eraginez sortutako kalko sintaktiko okerrak dira. Hona hemen, Interneten topatutako zenbait adibide:

  • *Berehala erantzutea hobe delazkonturatu ginen.
  • *Azala leunago eta indartsuagoa nuelazberehala ohartu nintzen.
  • *Aurrera jarraitu zuen izugarrizko zauria zuelazjabetu gabe.

Beste modu honetan behar dute zuzenak izateko:

  • Konturatu ginen hobe delaberehala erantzutea.
  • Berehala ohartu nintzen azala leunago eta indartsuago 
  • Aurrera jarraitu zuen izugarrizko zauriazuela jabetu gabe.

Ez ahaztu testuinguru bakar batean ere ez dela zuzena -e)laz egitura.

-> *egitura hau okerra delaren susmoa dut.

Euskaraz, testuinguru bakar batean ere ez da zuzena -laren egitura. Hortaz, susmoa bakarrik ez, ziurtasun osoa izan behar dugu. Esaldi hau eta hau bezalakoak erabat okerrak dira:

*Egitura hau okerra delaren susmoa dut.

Hiru aukera hauek behintzat baditugu esaldi hori zuzen emateko:

a) Egitura hau okerraden susmoa dut.

b)Egitura hau okerradelako susmoa dut.

c) Susmoa dut egitura hau okerra dela.

Gehiago jakin nahi izanez gero, kontsultatu Euskaltzaindiaren 116. araua: 116 -eLAKO eta -eN atzizkiak izenak gobernaturiko perpaus osagarrietan

https://eibz.educacion.navarra.es/blogak/akatsak/2014/04/29/okerra-egitura-oker-hau-zabaltzen-ari-delaz-ohartu-naiz/

20220510 - Bost minutuko ikastaroa

Bost minutuko ikastaroa: hitz iragarleak / Jose Mari Pastor / Amak

Iturria: Jabier Oses Azurmendi | Hizkuntza normalizazioko teknikaria | Kultura eta Hizkuntza Politika Saila


Euskara hobetzen

HITZ IRAGARLEAK (I)

Euskaraz, askotan, zenbait giltza-hitz esaldiaren atze-atzean gelditzen zaizkigu, hain zuzen ere, mezua lehenengoan interpretatzen laguntzen dizkigutenak. Horrelakoetan, esaldia oso-osorik irakurri arte itxaron behar izaten du irakurleak esanahiaz jabetzeko. Erreparatu, adibidez, ondoko esaldi honi:

-> Egia da langileen % 5,64k ez duela inolako hizkuntza-eskakizunik egiaztatu, 86/1997 Dekretuak xedatutako lanpostuaren derrigortasun-data aspaldidanik gaindituta EGON ARREN.

Zer egin menpekoa hain luzea bada? SEMAFORO moduko bat jarri: HITZ IRAGARLEA

-> Egia da langileen % 5,64k ez duela inolako hizkuntza-eskakizunik egiaztatu, NAHIZ ETA 86/1997 Dekretuak xedatutako lanpostuaren derrigortasun-data aspaldidanik gaindituta egon.

Trebakuntzako ariketa-liburua

Iñaki Varona eta Karmele Oria

20220503 - Bost minutuko ikastaroa

Bost minutuko ikastaroa: Begizko / kutun / EMSIME Katalogoa

Iturria: Jabier Oses Azurmendi | Hizkuntza normalizazioko teknikaria | Kultura eta Hizkuntza Politika Saila


Euskara hobetzen

begizko

iz. Pertsona batzuek begiraldiaren bidez eta aztikeriaz, batez ere umeengan, eragiten omen duten kaltea.

Begizkoaz joa gertatu. Begizkoan sinetsi. Begizkotik norbait gordetzeko bideak.

begizkoa egin 

Umeari azkonarraren erpea ipintzea, begizkoa egin ez diezaioten.

Euskaltzaindiaren hiztegia

begizkoa egin

Honen azpisarrera da:  begizko

1 echar/hacer mal de ojo, aojar

umeari azkonarraren erpea ipintzea, begizkoa egin ez diezaioten: ponerle una garra de tejón al niño, para protegerle contra el mal de ojo

Elhuyar hiztegia

20220426-Bost minutuko ikastaroa

Bost minutuko ikastaroa: ikusi naiz, ikusiko gara / Joan Baez / Gernikako bonbardaketaren 85. urteurrena

Iturria: Jabier Oses Azurmendi | Hizkuntza normalizazioko teknikaria | Kultura eta Hizkuntza Politika Saila

Euskara hobetzen

IKUSI NAIZ / IKUSIKO GARA

Ez da zuzena DU aditza DA aditz gisa jokatzea:

Ibaira bota da. Ibaira bota du bere burua.

Egoera horretan ikusi naizenean, ihesari eman diot.

Egoera horretan gertatu naizenean, ihesari eman diot.

Neure burua egoera horretan ikusi dudanean, ihesari eman diot.

 

Ikusiko gara formula zabaldu da (egongo gara esaten den modu bertsuan edo), baina ELKAR erabili behar dugu:

Laster ikusiko gara

Laster ikusiko dugu elkar 

Laster egongo gara elkarrekin

Hauxe irakurri genion Juan Luis Zabalari, eta beharbada, askotan, pedante ez gelditzeagatik erabiltzen dugu gaizki:

«Nik badakit ‘ikusi zaitut’ zela kasu horretan esaldi zuzena, baina ‘ikusi dizut’ esan diot, bestela oso pedantea gelditzen zelako». Eta neuk ere harrapatu izan dut inoiz neure burua —inguruan Zelig banintz bezala kamuflatzeko joerak hartaratuta— «ikusi zaitut» esan beharrean «ikusi dizut» esateko zorian.

Beste kasu batzuetan, aditzak DA jokoa ere onartzen du, eta egoki dira orraztu naiz, garbitu naizeta bakarrik aurkitu naiz esaldiak. Ez, jakina, arropa erosi naiz.

Morfosintaxiaren inguruko zalantzak eta argibideak. Patxi Petrirena