Asier Basurto-Soziolinguistika klusterra

“Mundua eta Euskal Herria asko eta azkar aldatzen ari da; aldaketa horiek ulertzea eta esku hartzeak testuinguru berrietara egokitzea dagokigu orain”

Asier Basurto. Soziolinguistika Klusterreko kide eta komunikazio arduraduna

Euskal Soziolinguistika jardunaldiak egin dira aste honetan Bilbon, euskararen erabileraren kale neurketaren emaitzak aztertu eta testuinguruan kokatuz, aurrera begira eragin dezaketen faktore ezberdinak aztertu eta euskalgintzatik erarik zuzenean jokatzeko helburuarekin. Euskal Herriko Unibertsitateko Bizkaia aretoan, 80 bat lagun batu eta bulegoetatik konektatuta beste 35 pertsona egon ziren. Euskararen profesionalak, euskalgintzako kideak, soziolinguistika adituak, euskara teknikariak, militanteak eta euskaltzaleak oro har.

Mintzanet plataformak jardunaldia zuzenean jarraitu zuen, sare sozialetatik informatu, eztabaidetan parte hartu eta ondorioak sozializatzeko lanean dihardu. Mintzapraktika jarduerak, ingurune digitala eta gure egitekoak ere norabide berean eta datozen testuinguruak aztertuz lantzeko.

Asier Basurto, Soziolinguista Klusterreko kide eta komunikazio arduradunak, une oro beharrezko informazioa modu atseginean helarazi zigun, eta elkarrizketa honetako galderak ere, datu, jakintza eta patxada handiz erantzun ditu.

Euskal Soziolinguistika Jardunaldiak aurten, Kale Neurketaren datu berriekin batera gogoeta zenbait bultzatu ditu Bilboko egindako topaketan. Entzundakoak entzunda, zer azpimarratuko zenukete?

Soziolinguistika Klusterrak Hizkuntzen kale erabileraren neurketarekin eta Euskal Soziolinguistika Jardunaldiarekin egoera soziolinguistikoa ezagutzeko tresna zientifikoak eskaintzea eta hausnarketa partekaturako gunea jartzea bilatzen du. Batetik, Euskal Herriko kaleetako hizkuntzen erabileraren argazki xehea eta konplexua aurkeztu dugu, aurreko edizioetan bezala. Aurreiritziak, eta ñabardurarik gabeko ikuspegiak saihesteko baliabide garrantzitsua da hori.

Euskal Soziolinguistika Jardunaldian parte hartzen duten pertsonen profila kualifikatua da. Euskararen biziberritzean egiteko desberdinetan diharduten espezialistak dira gehienak eta, gonbidatutako hizlariez gain, arretaz jarraitzen ditugu tailerretan eta saioa parte hartzaileetan egiten diren hausnarketak. Kasu honetan hiriguneen erronka, arnasguneetan ikusitako bilakaera beherakorra eta 25-44 urte arteko heldu-gazteetan ikusitako zenbait joerak, adibidez, parte hartzaileen arreta bereganatu dute.

Espazioaren erabilera publikoa, demografia datuen gorabeherak, fluxu berriak… egoera aztertzeko datu eta ikuspegi asko partekatu dira jardunaldian. Etorkizunean, hizkuntzaren erabilera indartzeko nor jarri beharko lirateke lehentasunak?

Euskararen erabilerarako baldintzak zein kanpo-faktoreren araberakoak diren jarri nahi izan dugu lehen lerroan. Alde batetik kaleetan behatutako erabileraren irakurketa egiteko. Eta bestetik, etorkizunean faktore horiek izan dezaketen bilakaera aurreikusita, euskararen aldeko baldintzak sortzeko erronkak identifikatu nahian. Mundua eta Euskal Herria asko eta azkar aldatzen ari da. Aldaketa horiek ulertzea eta esku hartzeak testuinguru berrietara egokitzea da egin beharrekoa.

Euskararen ezagutza unibertsalizatzea euskararen biziberritze osora bidean tarteko helburu bezala ulertzeko aski adostasun badagoela ikusten dugu. Hortik haratago, erabilera erosorako baldintzak sortzea da gakoa. Hamaika modu egon daitezke horretarako, batzuk aipatzearren, hiriguneetako euskaldunen saretzea eta trinkotzea, arnasguneetako baldintzak babesteko neurriak hartzea, atzerritik heldutako herritarrak euskara hurbiltzeko bideak jartzea, eremu digitaleko testuinguruan baliabideak bermatzea, eremu sozioekonomikoan eragitea…

Argazkia: Soziolinguistika Klusterra

Soziolinguistika Klusterrean eragile asko eta ezberdinak ari dira lanean gaur egun, euskalgintzak urrats berriak eman beharko ditu beharbada, berez oso zaurgarria den hizkuntz komunitatea bizkortzeko

Soziolinguistika Klusterrak duela 18 urte bere sorrera eragin zuten beharrei erantzuten die gaur egun ere. Euskararen biziberritze prozesua elikatzeko ezagutza soziolinguistikoa sortzen eta zabaltzen dugu. Unibertsitateko ikerlariak, arduradun politikoak, teknikariak, aholkulariak eta aktibistak elkarlanean aritzen dira gure proiektuetan teoria eta arlo aplikatuaren zubiak eraikiz. Egoera zaurgarrian gauden hizkuntza gutxituen kasuan, garrantzia berezia hartzen du berrikuntza faktoreak. Aldaketa orori adi egon eta ideia berriak, politika berriak, tresna berriak sortzea ezinbestekoa da, komunitate bezala unean uneko testuinguruetan jokatzen asmatzeko.

Atzoko jardunaldiaren irakurketa, ikuspegi eta datu guztien artean, badago oso aintzat hartzeko kontu bat, Iñaki Iurrebasok defendatu zuenez, kalean erabiltzen den kopurua aski altua da, benetan euskaraz hobeto hitz egiten dutela aitortzen duten euskaldun kopurua ikusita. Nola hartu duzue irakurketa hori? Nola hedatu?

Oso irakurketa interesgarria da. Adierazle soziolinguistiko gisa erabiltzen ditugun datuen arabera egoera ikusteko modua nola aldatzen den uzten du agerian lan horrek. Euskaraz mintzatzeko gai diren pertsona-multzoan nagusi den profila aldatu egin da azken 30 urteotan. Baina gizartean hizkuntza-gaitasunaren arabera hedatuen dauden kategoriak edo hitzak ez dira une berean aldatu (euskaldunak, erdaldunak…). Horrek disonantzia batzuk eragin ditu eta pertsona batzuengandik espero izan da beren ezaugarri soziolinguistikoetatik espero zitekeena baino euskararako joera handiagoa. Euskararen gaitasunean egoera oso sendoa denaren ideia zalantzan jarri du, eta beraz, kaleetan behatutako erabilera maila interpretatzeko elementu interesgarriak eskaini ditu, besteak beste. Saioan aurkeztutakoak Iñaki Iurrebaso garatzen ari dek doktorego tesiaren parte da eta Klusterretik berarekin dugun harremanaren baitan arretaz jarraituko dugu lan osoa.

Irakurketa honen ostean, eta jardunaldia behin burututa, orain zer?

Kale neurketaren emaitzei dagokionez, udalerri mailako neurketa bereziak egin dituzten udalak aste hauetan ari dira jasotzen emaitzen txostenak. Zabalpena bakoitzak bere irizpideen arabera egingo du. Horietako batzuen kasuan, uda ostean herri mailako aurkezpena egingo da; tartean Hego Euskal Herriko lau hiriburuetan.

Zabalpen akademikoari dagokionez, uztailan Belgikako Ganten aurkeztuko dugu kale neurketaren metodologia eta emaitza nagusiak, mundu mailako soziolinguistikaren topagune handiena den Sociolinguistics Symposiumean. Irailean Herrialde Kataletan egingo den hizkuntza gutxituen eta indigenen nazioarteko kongresu batean ere aurkeztuko dira emaitzak. Bat soziolinguistika aldizkariak zenbaki monografikoa eskainiko dio gaiari, urtea amaitu baino lehen argitaratuko dena.

Kaleetako erabileraren argazki berritua esku artean dugu denok. Inkesta soziolinguistikoaren emaitzak ere hurrengo hilabeteetan eskuratuko ditugu. Tresna horiek baliatzeko unea da. Bakoitzak beretik; arduradunek politikak birpentsatu eta berritzeko; teknikariek plangintzak eta ekintza-planekin beste horrenbeste; ikerlariek gehiago sakondu beharreko elementuak identifikatu eta aztertzeko… 

Argazkia: Soziolinguistika Klusterra
Hizkuntzaren erabileraren kale neurketa 2021

Zortzi lagunetik bat ari da kalean euskaraz

Soziolinguistika klusterrak kale neurketaren emaitzak plazaratu ditu, eta ondorioztatu duenez, Euskal Herrian kale erabileraren datuak ez dira asko aldatu, eta 2016an bildutako datuekin konparatuz antzekoa dela esan daiteke. Egoera egonkorra dela diote datuek.

Ipar Euskal Herrian hala ere, datuek behera egiten jarraitzen dute, Gipuzkoan hitz egiten da gehien euskaraz, gero Bizkaian -poblazio askoz handiagoarekin- eta Araba, Nafarroa eta Ipar Euskal Herrian datuak antzekoak dira.  Hiriburuen artean, Gasteizko datuak hobeak dira, eta erabilera Bilbokoa baino handiagoa da proportzioan, Donostiaren ostean euskara gehien erabiltzen den hiriburua izateraino.

Eremu euskaldunenetan, arnasgune deitutakoetan, euskararen ezagutza %75etik gorakoa den herrietan, behera egin du kale-erabilerak azken bost urteotan. Eta haurren artean berriz, gora egin du euskararen erabilerak. Haurrak eta gazteak dira, gehien hitz egiten dutenak.

Soziolinguista klusterrak egindako ikerketaren datuak sarean daude eskuragai.

Emaitza nagusiak

Euskal Herriko kaleetan behatutako zortzi pertsonatik bat ari zen euskaraz (% 12,6). Datu orokor hau 2016ko Hizkuntzen erabileraren kale-neurketan behatutakoaren berdina da. 1989tik 2021era euskararen kale-erabilera 1,8 puntu hazi da. 2006an neurtu zen erabilera-mailarik altuena (% 13,7) eta hurrengo hamar urteetan (2006-2016) beherakada jaso ostean, azken bosturtekoan egonkor mantendu da datua.

Ipar Euskal Herrian euskararen erabilerak beherantz jarraitzen du; beste lurraldeetan gorabeherak daude. Hiru multzotan sailka daitezke euskararen erabilera-mailari dagokionez: Gipuzkoan hitz egiten da gehien (% 31); hurrengo postuan kokatzen da Bizkaia, % 9ko erabilerarekin; eta % 5-6 inguruko erabilera-maila dago Araban, Nafarroa Garaian eta Ipar Euskal Herrian.

Eremurik euskaldunenean, herritarren %75-100 euskararen ezagutza duen eremuan, behera egin du euskararen kale-erabilerak azken bost urteetan. Hego Euskal Herriko gainerako eremuetan igo egin da euskararen kale-erabilera 1993tik hona.

Azken bost urteetan, haurren erabilerak gora egin du. 1989tik aurrera, euskararen kale-erabilerak gora egin du adin-tarte guztietan, adinekoen salbuespenarekin. Euskararen kale-erabilera altuenetik txikienera hau da adin-taldeen hurrenkera: haurrak, gazteak, helduak eta adinekoak.

Zenbat eta gazteago, orduan eta gehiago gailentzen zaio emakumezkoen euskararen kale-erabilera gizonezkoenari. Portaera hori aurreko edizioetan ere behatu da. Adinekoen kasuan, gizonezkoek emakumezkoek baino gehiago darabilte euskara.

Haurrak eta nagusiak batera daudenean euskararen erabilera altuagoa da, bereizita daudenean baino. Nagusien erabilera bikoiztea edo hirukoiztea dakar haurrak solaskide izateak, lurralde guztietan.

Hiriburuetan altuagoa da beste hizkuntzen erabilera Euskal Herri osoan baino. Donostian, euskararen kale-erabilera % 15,3koa da, eta gainerako hiriburuetan % 2,5-4 artean dago. Aipagarria da, hiriburuen hurrenkeran, Gasteiz bigarren postuan kokatu izana. Gogora dezagun Araba dela erabilera baxuena duen lurraldea. Gasteizen eta Bilboren kasuan, euskara, gaztelania edo frantsesa ez diren beste hizkuntzen kaleko erabilera azpimarratu behar da, % 4-5ekoa baita.